Ինչպես է գործում արևային էներգիայի հաշվանցումը Հայաստանում
Ինչպես է գործում ինքնավար էներգաարտադրության համակարգը Հայաստանում՝ հզորության սահման, ամսական հաշվեկշիռ, դրական մնացորդի տեղափոխում և մայիսի 1-ից ապրիլի 30 հաշվարկային տարի։
Նյութերը ստուգվել են նշված աղբյուրներով։ Կոնկրետ օբյեկտի համար անհրաժեշտ է ինժեներական հաշվարկ։
Երբ արևային կայանը տվյալ պահին ավելի շատ էներգիա է արտադրում, քան օբյեկտը սպառում է, բնական հարց է առաջանում․ ի՞նչ է լինում ավելցուկի հետ։
Հայաստանի օրենսդրությունը ինքնավար էներգաարտադրողների համար նախատեսում է մեխանիզմ, որով հաշվառվում է երաշխավորված մատակարարին մատակարարված և օբյեկտի կողմից սպառված էլեկտրաէներգիան։ Առօրյա խոսքում այս մոտեցումը հաճախ անվանում են «զուտ հաշվառում» (net metering), սակայն իրավական առումով ավելի ճիշտ է օգտագործել ինքնավար էներգաարտադրության և փոխհոսքերի վերաբերյալ գործող օրենսդրության տերմինաբանությունը։
Ստորև ներկայացված է 2026 թվականի սեպտեմբերի 14-ի դրությամբ ստուգված հիմնական տրամաբանությունը։
1. Ո՞վ է ինքնավար էներգաարտադրողը
Հայաստանի օրենսդրությունը նախատեսում է ռեժիմ, որի շրջանակում սպառողը վերականգնվող էներգետիկ ռեսուրսներով արտադրում է էլեկտրաէներգիա սեփական կարիքների համար և սահմանված կանոններով փոխգործակցում է էլեկտրաէներգետիկական համակարգի հետ։
Այսպիսով արևային կայանը կարող է լինել բաշխման ցանցին միացված օբյեկտի էներգահամակարգի մի մասը։
2. Հզորության սահմանը
«Էներգետիկայի մասին» ՀՀ օրենքի գործող 56.1-րդ հոդվածի համաձայն՝ ինքնավար էներգաարտադրողի տեղակայանքների դրվածքային հզորությունը չի կարող գերազանցել բաշխման ցանցին համապատասխան միացման կետի համար սպառողի պայմանագրով ամրագրված առավելագույն թույլատրելի հզորությունը։
Բացի դրանից, ինքնավար էներգաարտադրողի համար գործում է 150 kW օրենսդրական առավելագույն սահման։
Ինքնավար խմբի դեպքում խմբում ընդգրկված կայանների ընդհանուր դրվածքային հզորությունը չի կարող գերազանցել 1050 kW-ը։
Սա կարևոր տարբերակում է․ 150 kW սահմանը չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր օբյեկտ ավտոմատ կարող է տեղադրել 150 kW։ Սահմանափակող գործոն է նաև կոնկրետ միացման կետի պայմանագրային թույլատրելի հզորությունը։
3. Ի՞նչ է տեղի ունենում ամսվա ընթացքում
Օրենքով ամսական կտրվածքով համեմատվում են՝
— երաշխավորված մատակարարին մատակարարված էլեկտրաէներգիայի քանակը; — ինքնավար էներգաարտադրողի սպառած էլեկտրաէներգիայի քանակը։
Եթե տարբերությունը դրական է՝ այսինքն տվյալ ամսվա հաշվարկով մատակարարվել է ավելի շատ, քան սպառվել, այդ էներգիան գումարվում է հաջորդ ամսում մատակարարված էլեկտրաէներգիայի քանակին։
Պարզ ձևակերպմամբ՝ դրական էներգետիկ մնացորդը տեղափոխվում է հաջորդ ամիս՝ օրենքով սահմանված մեխանիզմի շրջանակում։
4. Ի՞նչ է լինում, եթե սպառումն ավելի մեծ է
Եթե ամսական տարբերությունը բացասական է՝ օբյեկտը ավելի շատ էներգիա է սպառել, քան մատակարարել, ինքնավար էներգաարտադրողը համապատասխան քանակի համար վճարում է երաշխավորված մատակարարին տվյալ սպառողական խմբի համար Հանձնաժողովի սահմանած սակագնով։
Այսինքն արևային կայանը չի վերացնում ցանցի հետ կապը և չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր ամիս հաշիվը պարտադիր զրոյական է լինելու։
5. Հաշվարկային տարին
Այս մեխանիզմի համար օրենսդրությամբ սահմանված է հատուկ հաշվարկային տարի՝
յուրաքանչյուր օրացուցային տարվա մայիսի 1-ից մինչև հաջորդ տարվա ապրիլի 30-ը ներառյալ։
Սա կարևոր է տարեկան հաշվեկշիռը գնահատելիս։
Եթե հաշվարկային տարվա վերջին ամսվա ավարտին մնում է դրական տարբերություն, ներառյալ նախորդ ամիսներից կուտակված մնացորդը, երաշխավորված մատակարարը վճարում է այդ քանակի համար օրենքով սահմանված մեխանիզմով՝ հաշվեկշռման շուկայում անհաշվեկշռույթների արդյունքում առաջացած էլեկտրաէներգիայի վաճառքի տարեկան նվազագույն գնով։
Այդ գինը չպետք է շփոթել սպառողի սովորական մանրածախ սակագնի հետ։
6. Ինչու առավելագույն հնարավոր կայանը միշտ չէ լավագույնը
Հաշվանցման մեխանիզմի առկայությունը չի նշանակում, որ տնտեսապես նպատակահարմար է տեղադրել առավելագույն հնարավոր հզորությունը։
Սեփական կարիքների արևային նախագծի հիմնական նպատակն է արտադրությունը տրամաբանորեն համապատասխանեցնել օբյեկտի իրական պահանջարկին։
Չափազանց մեծ համակարգը կարող է պահանջել ավելի մեծ սկզբնական ներդրում, ավելի շատ կախված լինել ավելցուկային էներգիայի հաշվարկման պայմաններից և զբաղեցնել հասանելի միացման հզորությունը առանց անհրաժեշտության։
Ուստի կայանի հզորությունը պետք է հաշվարկել սպառումից և նպատակներից ելնելով, ոչ միայն տանիքի ազատ մակերեսից։
7. Ցանցային աշխատանքի համար մարտկոց պե՞տք է
Ոչ։ Բաշխման ցանցի հետ աշխատող ինքնավար արևային համակարգի համար մարտկոցի առկայությունը ինքնին պարտադիր պայման չէ։
Մարտկոցը այլ խնդիր է լուծում․ այն ֆիզիկապես պահում է էներգիան օբյեկտում՝ ավելի ուշ օգտագործելու կամ պահուստային սնուցման համար։
Ցանցը և մարտկոցը էներգիայի կառավարման տարբեր գործիքներ են։
8. Ի՞նչ ստուգել վերջնական նախագծումից առաջ
Վերջնական առաջարկից առաջ անհրաժեշտ է տվյալ նախագծի իրական ամսաթվով հաստատել՝
— միացման կետի պայմանագրային թույլատրելի հզորությունը; — միացման տեխնիկական սխեման; — բաշխողի/մատակարարի պահանջները; — հաշվառման գործող կանոնները; — գործող սակագները; — օրենքի գործող խմբագրությունը։
Այս հոդվածը ներկայացնում է 2026 թվականի սեպտեմբերի 14-ի դրությամբ ստուգված կանոնները։ Իրական նախագծի դեպքում դրանք պետք է կրկին ստուգվեն միացման պահին։
Ստուգել իմ օբյեկտը և հաշվարկել արևային կայանը →
Հաշվարկել համակարգը
